Zamislite grad u kojem se istovremeno slave dva Božića, govori dvadesetak jezika, a simbolika goluba sa maslinovom grančicom odražava duh tolerancije i otvorenosti. Dobrodošli u Novi Sad – drugi najveći grad Srbije i jedan od najlepših gradova u Srbiji, smešten na obali Dunava, između ravnice Bačke i obronaka Fruške gore. Ovaj multikulturni centar sa bogatom istorijom predstavlja administrativno i kulturno srce Vojvodine, mesto gde se prošlost i sadašnjost prepliću na fascinantan način. Iako je mlad po evropskim merilima – star je nešto više od tri veka – Novi Sad uspeo je da postane sinonim za „grad otvorenog srca“, destinaciju koja privlači turiste iz celog sveta svojom jedinstvenom atmosferom, istorijskom Petrovaradinskom tvrđavom i snažnom festivalskom tradicijom. Ako tražite destinaciju koja nudi spoj različitih kultura, istorijskih spomenika, živahne kulturne scene i autentične gastronomije, Novi Sad je pravo mesto za vas.
Zašto posetiti Novi Sad – Grad dvadesetak jezika i četiri kalendara
Novi Sad je retka pojava u modernoj Evropi – grad u kojem multikulturalnost nije tek teorijski koncept, već svakodnevna realnost. Ovde se govori dvadesetak jezika, četiri su službena, a različite veroispovesti koegzistiraju vekovima u harmoniji. U gradu postoje pravoslavne crkve, katolički hramovi, protestantski objekti, sinagoge i džamije, što je vidljiv dokaz kulturne raznolikosti koju Novi Sad neguje sa ponosom.
Šta to konkretno znači za posetioce?
- dva Božića i dve Nove godine (po gregorijanskom i julijanskom kalendaru)
- Sveti Nikola i slovački Mikuláš
- Hanuka i Kurban Bajram
Ova raznolikost odražava se i u gastronomiji: na istom stolu možete naći vojvođansku štrudlu s makom, baklavu, kurtos kolač i druge specijalitete koji pričaju priče o različitim tradicijama.
Ovakav identitet nije nastao slučajno. Novi Sad je vekovima bio na ruti migracija, pa su različiti narodi ovde pronalazili dom i formirali specifičnu tolerantnu atmosferu. Grad je takođe sedište Matice srpske, najstarije srpske kulturne institucije osnovane 1826. godine, što dodatno naglašava njegov značaj kao kulturnog centra regiona. Baš ova kombinacija multikulturalnosti, istorijskog nasleđa i otvorenog duha čini Novi Sad destinacijom kakvu retko gde možete doživeti.
Petrovaradinska tvrđava – Gibraltar na Dunavu
Istorija i arhitektura tvrđave
Dominantna silueta Petrovaradinske tvrđave iznad Dunava predstavlja najprepoznatljiviji simbol Novog Sada. Ova monumentalna fortifikacija, čija je izgradnja započeta 1692. godine i završena tek 1780, smatra se jednom od najvećih i najbolje očuvanih baroknih bastionskih tvrđava u Evropi. Austro-Ugarska monarhija nije slučajno uložila gotovo ceo vek u njenu izgradnju – strateški položaj iznad Dunava činio ju je ključnom odbrambenom tačkom na granici sa Osmanskim carstvom.
Zbog svog impozantnog izgleda i neosvojivog položaja, tvrđava je dobila nadimak „Gibraltar na Dunavu“. Bastionski sistem sa debelim zidinama, vojnim zgradama, kasarnama i crkvama rasprostire se na velikom prostoru i danas predstavlja zaštićeni kulturno-istorijski kompleks. Arhitektura tvrđave odražava vojnu genijalnost baroknog doba, sa precizno osmišljenim odbramenim sistemom koji je omogućavao efikasnu kontrolu okolnog terena i rečnog saobraćaja.
Podzemni lavirint – 16 kilometara tajni
Ispod same tvrđave krije se ono što je možda još fascinantnije od onoga što vidite na površini – opsežan sistem podzemnih vojnih galerija i hodnika koji se proteže na više od 16 kilometara. Ovaj podzemni lavirint građen je kao odbrambeni i kontra-minski sistem, kako bi branitelji mogli da detektuju i spreče pokušaje podminiranja zidina.
Deo ovog misterioznog podzemlja, oko jedan kilometar hodnika, otvoren je za posetioce u organizaciji Muzeja grada Novog Sada. Šetnja kroz hladne, vlažne koridore osvetljene prigušenom svetlošću pruža jedinstveno iskustvo – možete zamisliti kako su vojnici vekovima patrolirali ovim prolazima, čuvajući tvrđavu od neprijatelja. Obilazak podzemlja posebno je zanimljiv za one koji vole istoriju i avanturističku atmosferu.
Pijani sat – Simbol sa obrnutim kazaljcima
Jedan od najfotografisanijih detalja Petrovaradinske tvrđave jeste čuveni „Pijani sat“ na satnom tornju. Ovaj sat dobio je neobičan nadimak jer na njemu veliki kazaljac pokazuje sate, a mali minute – tačno obrnuto od standardnog načina prikazivanja vremena.
Zašto je sat konstruisan na ovaj način? Odgovor leži u istorijskoj praktičnosti: toranj je prvenstveno služio lađarima na Dunavu koji su sa velike udaljenosti morali da očitaju vreme. Veći kazaljac za sate bio je vidljiviji, što je tada bilo važnije od preciznog očitavanja minuta. Danas „Pijani sat“ služi kao jedan od šarmantnih simbola Novog Sada i omiljena je fotografska kulisa za turiste.
Umetnička kolonija na tvrđavi
Petrovaradinska tvrđava nije samo istorijski spomenik – ona je i živo središte umetničkog stvaralaštva. Na tvrđavi već više od 70 godina postoji neformalna umetnička kolonija, jedna od najvećih na svetu. Desetine ateljea i galerija smeštenih u starim vojnim objektima čine specifičnu umetničku četvrt u kojoj slikari, vajari i drugi umetnici stvaraju i izlažu svoja dela. Ova jedinstvena kombinacija istorijskog ambijenta i savremene umetnosti daje tvrđavi posebnu atmosferu koja je privlači ne samo turiste, već i same umetnike iz celog sveta.
EXIT festival – Poglavlje koje je obeležilo Novi Sad
Malo koji muzički festival može da se pohvali pričom kao što je ona EXIT-a. Ovaj festival nastao je 2000. godine iz studentskog pokreta i građanske inicijative za slobodu i demokratske promene u Srbiji. Od samog početka EXIT je bio više od muzike – bio je simbol energije mladih i želje za otvorenijim društvom.
Tokom godina EXIT je na Petrovaradinskoj tvrđavi izgradio reputaciju jednog od najpoznatijih festivala u regionu i šire. Koncept više bina i veliki broj izvođača stvarali su posebnu atmosferu – kombinaciju istorijskog ambijenta tvrđave i savremenog muzičkog doživljaja.
Važna napomena: trenutno se EXIT festival više ne održava u Novom Sadu, a u ovom trenutku nije poznato da li će se u budućnosti vratiti na Petrovaradinsku tvrđavu. Ipak, njegov uticaj ostaje važan deo novosačkog identiteta i priče o gradu kao kulturnom centru koji privlači posetioce iz celog sveta.
Dešavanja u Novom Sadu tokom cele godine uključuju brojne festivale, izložbe, pozorišne predstave i kulturne programe koji grad čine živahnim kulturnim centrom Vojvodine. Od Sterijinog pozorja, najstarijeg teatarskog festivala u Srbiji, do džez festivala i brojnih umetničkih događaja – kalendar grada uvek nudi nešto zanimljivo.
Šetnja centrom – Trg slobode i arhitektonske priče
Trg slobode – Srce grada
Svaki obilazak Novog Sada prirodno počinje od Trga slobode, glavnog gradskog trga koji predstavlja istorijsko i društveno srce grada. Ovaj prostrani trg okružen je reprezentativnim zgradama iz kraja 19. veka koje svedoče o prosperitetu i evropskom duhu koji je Novi Sad neguje već više od stoleća.
Na trgu se nalaze Gradska kuća, palate nekadašnjih banaka i osiguravajućih društava, ali ono što najviše privlači pažnju jeste monumentalna rimokatolička župna crkva posvećena Imenu Marijinog. Ovaj impresivni hram izgrađen 1895. godine u neogotičkom stilu predstavlja jedan od glavnih vizuelnih simbola Novog Sada. Njegova kula visoka oko 76 metara dominira siluetom starog jezgra grada i vidi se sa mnogih tačaka. Unutrašnjost crkve jednako je impresivna kao i spolja – vitraji, oltari i arhitektonski detalji ostavljaju snažan utisak na svakog posetioca.
Sam naziv trga – Trg slobode – kao i Most slobode koji povezuje Novi Sad sa drugim delovima grada, odražava dubok motiv slobode koji je utkan u identitet ovog grada. Ta težnja ka slobodi i nezavisnosti deo je istorijskog nasleđa koje Novosađani neguju sa ponosom.
Dunavski park – Zeleni spomenik prirode
Na kratkoj šetnji od Trga slobode, u širem centru grada, nalazi se Dunavski park – jedno od najlepših zelenih obeležja Novog Sada. Ovaj park, podignut krajem 19. veka (od 1895. godine), zaštićen je kao spomenik prirode i predstavlja omiljeno mesto za odmor građana i turista.
Interesantno je da je nekada na mestu parka postojao močvarni rukavac Dunava, koji je kasnije uređen i pretvoren u gradski park sa raznovrsnom vegetacijom. Dunavski park nudi mir i hladovinu tokom vrućih letnjih dana, a okružen je kulturnim institucijama, što ga čini idealnim mestom za pauzu između obilaska muzeja i galerija.
Muzeji i galerije – Čuvari kulturne baštine
Galerijski kvart – Umetničko jezgro
Novi Sad može da se pohvali bogatom muzejskom i galerijskom ponudom koja privlači ljubitelje umetnosti iz celog regiona. U srcu grada, u takozvanom „Galerijskom kvartu“, nalaze se tri važne galerijske institucije koje zajedničkim programima čine jezgro umetničkog života grada.
Među njima posebno mesto zauzima Galerija Matice srpske, jedan od najbogatijih umetničkih muzeja u Srbiji. Ova galerija čuva dela od 16. do 21. veka, obuhvatajući srpsku i stranu umetnost. Pored stalne postavke, galerija nudi stručna vođenja, predavanja, projekcije i radionice za decu i mlade, čime doprinosi edukaciji i promovisanju umetnosti u gradu.
Muzej Vojvodine – 400.000 priča
Muzej Vojvodine u Dunavskoj ulici predstavlja pravu riznicu kulturnog i istorijskog nasleđa regiona. Sa preko 400.000 muzejskih predmeta i oko 50.000 bibliotečkih jedinica, ovaj muzej obuhvata arheologiju, etnologiju, istoriju i umetnost Vojvodine kroz vekove.
Postavke muzeja vode posetioce kroz različite periode – od praistorijskih naselja na prostoru Petrovaradina, preko rimske tvrđave Cusum, srednjovekovnih nalazišta, pa sve do modernih vremena. Svaki eksponat nosi svoju priču o narodu, kulturi i događajima koji su oblikovali identitet ovog kraja.
Kreativni distrikt – Industrijska prošlost, umetnička sadašnjost
Značajan deo kulturne ponude Novog Sada čini i Kreativni distrikt – prostor gde su nekadašnje fabrike i industrijski objekti pretvoreni u centre savremene umetnosti i kulture. Ovde se održavaju festivali, izložbe, koncerti i događaji alternativne scene, što gradu daje moderan i dinamičan karakter koji privlači mlade i kreativne pojedince.
Most slobode – Inženjerski simbol grada
Most slobode (Liberty Bridge) predstavlja ne samo važnu saobraćajnicu, već i simbol otpora i obnove Novog Sada. Ovaj elegantni kablovski most preko Dunava povezuje severni (bački) deo grada sa Sremskom Kamenicom i putnim pravcem preko Fruške gore.
Most je otvoren 1981. godine i tada je predstavljao svetski rekord u kategoriji kablovskih mostova. Međutim, njegova priča ne prestaje tu. Tokom NATO bombardovanja 1999. godine, Most slobode je srušen 3. aprila, što je za Novosađane bila ogromna trauma – most je bio deo identiteta grada i vitalna poveznica između delova grada.
Obnova mosta postala je prioritet, i nakon godina truda, Most slobode je ponovo otvoren 2005. godine. Danas on stoji kao svedok istorije, otpornosti i snage grada da se oporavi i obnovi. Šetnja preko mosta nudi predivan pogled na Dunav, Petrovaradinsku tvrđavu i grad, što ga čini omiljenim mestom za fotografisanje.
Okolina Novog Sada – Izleti koji obogaćuju doživljaj
Sremski Karlovci – Barokni biser na Dunavu
Samo 11 kilometara od centra Novog Sada nalazi se Sremski Karlovci, mali grad sa ogromnim kulturnim i istorijskim značajem. Više od dva veka Sremski Karlovci bili su duhovno i kulturno sedište srpskog naroda u Habzburškoj monarhiji, što je ovom gradu dalo poseban status i ostavilo bogato arhitektonsko nasleđe.
U Sremskim Karlovcima nalazi se Saborna crkva Svetog Nikole iz 1762. godine, izvanredan primer barokne arhitekture prepoznatljiv po dvostrukim kulama. Pored crkve, u gradu se nalazi i prva srpska gimnazija iz 18. veka, koja je vekovima bila centar obrazovanja i prosvete. Posebno je zanimljiva Kapela mira, gde je 1699. godine potpisan Karlovački mir između Austro-Ugarske i Osmanskog carstva – prvi put kada je u diplomatiji primenjen koncept „okruglog stola“.
Šetnja kroz ulice Sremskih Karlovaca odvešće vas kroz barokno jezgro sa palаtama, crkvama, fontanom „Četiri lava“ i brojnim vinskim podrumima. Ovaj grad čini savršenu kombinaciju sa posetom Novom Sadu i može se obići u okviru jednodnevnog izleta.
Karlovačka vina i bermet – Ukus tradicije
Sremski Karlovci su takođe sinonim za kvalitetna vina i posebno desertno vino bermet. Ovo aromatično, slatko vino proizvedeno je sa više od 20 različitih biljnih vrsta po tajnim recepturama koje se prenose generacijama. Bermet je deo kulturne baštine regiona i svaki vinogradar ima svoju specifičnu varijantu.
Poseta starim vinskim podrumima u Sremskim Karlovcima pruža priliku za degustaciju bermeta i drugih lokalnih vina, uz tradicionalne vojvođanske zakuske: domaći sir, kulen, štrudlu s makom i kuglof. Ovo gastronomsko iskustvo obogaćuje posetu i ostavlja nezaboravan utisak na sve ljubitelje vina i tradicije.
Fruška gora – Nacionalni park na dohvat ruke
Oko 20 kilometara od Novog Sada prostire se Fruška gora, nacionalni park koji nudi izvanredne mogućnosti za jednodnevne izlete i aktivnosti u prirodi.
- mreža pešačkih i biciklističkih staza
- jezera i izletišta za odmor u prirodi
- vinogradi i vinarije sa degustacijama
- istorijski manastiri iz srednjeg veka (Krušedol, Novo Hopovo, Vrdnik, Grgeteg)
Sve ove prirodne i kulturne vrednosti čine Frušku goru jednom od najpopularnijih destinacija za jednodnevni izlet iz Novog Sada.
Vinogradi na Fruškoj gori imaju tradiciju još od rimskog doba, a danas brojne vinarije nude degustacije i obilazak podruma. Manastiri – poput Krušedola, Hopova, Vrdnika i Grgetega – predstavljaju dragocene spomenike srpske srednjovekovne kulture i umetnosti. Kombinacija prirodnih lepota, kulturnog nasleđa i gastronomske ponude čini Frušku goru idealnim mestom za beg od gradske vreve.
Gastronomija – Gde tradicija Vojvodine susreće Dunav
Salaši – Autentično iskustvo ravnice
Za one koji žele da dožive autentičnu vojvođansku atmosferu, poseta salašima u okolini Novog Sada predstavlja nezaobilazno iskustvo. Salaši su tradicionalna seoska imanja u ravnici Bačke, koja danas funkcionišu kao etno-turističke destinacije.
Na salašima možete uživati u domaćoj kuhinji – jela „na kašiku“ (čorbe, paprikaši), pečenja (jagnje, prase), gibanice i druge tradicionalne specijalitete. Osim gastronomije, salaši nude i druge aktivnosti: jahanje, vožnju kočijama, radionice pripreme hrane, upoznavanje sa tradicionalnim zanatima. Ambijent salaša, okružen poljima i mirnom prirodom, pruža „sporiji“ ritam života i autentično iskustvo Vojvodine koje je sve popularnije među turistima.
Čarde – Riblji specijaliteti uz Dunav
Uz obalu Dunava, u okolini Novog Sada, nanizane su čuvene čarde – tradicionalni rečni restorani poznati po ribljim specijalitetima. Čarde su deo kulturnog identiteta regiona i omiljeno mesto lokalnog stanovništva i turista.
Meni u čardama dominiraju riblji specijaliteti: čorbe od različitih vrsta rečne ribe, paprikaši, pečene ribe – šaran, som, smuđ. Uz ribu se servira domaći hleb i vino sa obližnjih fruškogorskih vinograda. Terase okrenute peskovitim obalama Dunava pružaju prijatan ambijent za opuštanje, posebno tokom sunčanih dana.
Tamburaška muzika – Zvuci Vojvodine
Nijedna poseta čardama i tradicionalnim restoranima nije potpuna bez vojvođanske tamburaške muzike. Tamburaši su deo kulturnog identiteta Novog Sada, a pojedine čarde postale su kultna mesta zahvaljujući tamburaskoj muzici – kao što su ona inspirisana pesmom „Osam tamburaša iz Petrovaradina“.
U gradu se od 2008. godine održava „Tamburica fest„, manifestacija posvećena tamburi i tamburaškoj muzici. Postoji čak i muzej tamburice sa izložbom koja obuhvata više od dva veka tamburaške tradicije u Vojvodini. Uz zvuke tambure, uz dobro vino i tradicionalnu hranu, doživećete autentični duh Vojvodine.
Rečni turizam – Novi Sad kao luka na Dunavu
Novi Sad se nalazi na jednom od najvažnijih evropskih rečnih puteva – Dunavu, što grad čini značajnom destinacijom za rečni turizam. U poslednjim godinama broj rečnih kruzera koji pristaju u Novom Sadu konstantno raste.
Tokom 2024. godine u putničkoj luci Novog Sada pristalo je preko 400 rečnih kruzera, sa više od 55.000 iskrcanih putnika. Najveći broj brodova pristaje u letnjim mesecima – od maja do septembra. Putnici na rečnim kruzerima dolaze iz različitih delova sveta i obično provode nekoliko sati u gradu, obilazeći Petrovaradinsku tvrđavu, centar grada i uživajući u lokalnoj gastronomiji.
Razvoj rečnog turizma doprinosi prepoznatljivosti Novog Sada kao turističke destinacije i povezuje grad sa evropskim rečnim pravcima koji vode do Beča, Budimpešte, Bratislave i drugih gradova na Dunavu.
Novi Sad kroz brojke – Turistička destinacija u porastu
Brojke jasno govore o rastućoj popularnosti Novog Sada kao turističke destinacije. Broj dolazaka turista porastao je sa oko 84.000 u 2009. godini na impresivnih 240.000 u 2024. godini, dok je broj noćenja premašio 580.000. Ovo je značajan porast koji svedoči o sve većoj prepoznatljivosti grada u regionalnim i međunarodnim okvirima.
Najveći broj poseta beleži se tokom septembra, oktobra i jula – što odgovara periodu pojačanih kulturnih dešavanja i prijatnim vremenskim uslovima za obilazak grada. Međunarodni turisti dolaze iz različitih krajeva sveta, a među najzastupljenijima su gosti iz Rusije, Nemačke, Turske, Velike Britanije, Španije, SAD, Francuske, Kine, Hrvatske i Poljske.
Zvanične turističke info-centre u gradu posećuju turisti iz oko 80 zemalja godišnje. Materijali i informacije dostupni su na više jezika, uključujući engleski, nemački, mađarski i druge, što olakšava boravak stranim turistima. Profesionalno osoblje u turističkim centrima pruža savete o atrakcijama, smeštaju, prevozu i dešavanjima u gradu.
Praktične informacije za posetioce
Gradski prevoz Novi Sad – Kako se kretati gradom
Kretanje kroz Novi Sad je jednostavno i praktično zahvaljujući dobro organizovanom sistemu javnog prevoza. Gradski prevoz Novi Sad čine autobuske linije koje povezuju sve delove grada, uključujući ključne turističke tačke poput Petrovaradinske tvrđave, centra grada, Dunavskog parka i železničke i autobuske stanice.
Karte za gradski prevoz mogu se kupiti kod vozača ili na određenim prodajnim mestima. Autobusi saobraćaju u redovnim intervalima tokom celog dana, a vozni red je prilagođen potrebama putnika. Posebno su korisne linije koje povezuju centar sa Petrovaradinom, pošto pešačenje preko mosta može biti naporno, posebno tokom vrućih letnjih dana.
Pored javnog prevoza, u gradu postoje taxi službe koje su pouzdane i pristupačne. Takođe, Novi Sad je grad idealan za iznajmljivanje bicikala – relativno ravan teren i biciklističke staze čine bicikl odličnim načinom za istraživanje grada. Mnogi hoteli i turistički centri nude informacije o iznajmljivanju bicikala i preporučenim rutama.
Turističke informacije i pomoć
Novi Sad ima nekoliko turističkih info-centara raspoređenih na strateškim lokacijama – u centru grada, na Petrovaradinskoj tvrđavi i u blizini glavnih saobraćajnih čvorišta. U ovim centrima možete dobiti besplatne mape grada, brošure o atrakcijama, informacije o smeštaju, preporuke za restorane i savete za obilazak.
Osoblje govori engleski, nemački i druge strane jezike, što olakšava komunikaciju sa stranim turistima. Materijali su dostupni na više jezika, tako da svaki posetilac može dobiti informacije na razumljivom jeziku. Info-centri rade tokom celog dana, a u turističkoj sezoni i vikendom.
Najbolje vreme za posetu
Novi Sad je atraktivan tokom cele godine, ali najbolje vreme za posetu zavisi od vaših interesovanja. Leto je idealno za posetioce koji dolaze zbog brojnih kulturnih dešavanja, koncerata i manifestacija, kao i za one koji žele da uživaju u rečnim aktivnostima i terasama uz Dunav. Međutim, leti može biti veoma toplo, sa temperaturama i preko 30 stepeni.
Proleće i jesen su savršeni za mirnije obilazak kulturnih znamenitosti, muzeja, galerija i prirode. Temperature su prijatnije, a gradski parkovi i okolne destinacije poput Fruške gore izgledaju prelepo u proleće kada sve cveta ili u jesen sa šarenim lišćem. Zima u Novom Sadu ima svoj šarm – praznična atmosfera, božićni i novogodišnji programi, tradicionalna gastronomija i lokalni običaji čine zimu zanimljivim periodom za posetu.
Zaključak – Novi Sad čeka sa otvorenim srcem
Novi Sad je destinacija koja nudi mnogo više nego što na prvi pogled izgleda. Ovaj grad na Dunavu uspešno spaja različite kulture, istoriju, prirodu, gastronomiju i savremene kulturne događaje u jedinstvenu celinu koja osvaja svakog posetioca. Od impozantne Petrovaradinske tvrđave i bogatog muzejskog nasleđa, preko živahnih festivala i tamburaške muzike, do mirnih salaša i vinskih podruma – Novi Sad ima priču za svakoga.
Lagani tempo života, otvoreni duh građana i „vojvođanski miks“ srpske, mađarske, nemačke, slovačke i drugih tradicija stvaraju atmosferu tolerancije i gostoprimstva koja je retka u savremenom svetu. Simbol goluba sa maslinovom grančicom nije samo grb grada – to je istinska filozofija življenja koju Novosađani neguju vekovima.
Bilo da dolazite zbog istorije, muzike, gastronomije ili jednostavno želite da upoznate grad gde se istovremeno slave različiti praznici i govore različiti jezici – Novi Sad neće vas razočarati. Ovo je grad koji treba osetiti, a ne samo pročitati o njemu. Petrovaradinska tvrđava čeka da vam otkrijе svoje podzemne tajne, čarde uz Dunav spremne su da vas počaste ribljim specijalitetima, a tamburaši da vam poklone nezaboravne muzičke trenutke.
Novi Sad je grad otvorenog srca koji spaja prošlost i budućnost, tradiciju i modernost, različite kulture u harmoničnu celinu. Posetite ga i otkrijte zašto je ovaj grad postao jedna od najbrže rastućih turističkih destinacija u regionu. Dobrodošli u Novi Sad – grad gde se susreću kulture, istorija i Dunav.
